Kraljevski vazduhoplovni klub “Soko”

Dan avijacije Vojske Srbije obeležava se u 204. avijacijskoj bazi na aerodromu Batajnica , u znak sećanja na 2. avgust 1893. godine, kada se prvi put zvanično pominje vazduhoplovstvo u tadašnjoj srpskoj vojsci.

izmenama i dopunama Uredbe o formaciji celokupne vojske iz 1893. godine navedeno je da pri svakoj diviziji treba formirati vazduhoplovnu, odnosno balonsku četu, jer tada aerodromi još nisu postojali.

Posle Prvog svetskog rata i formiranja Jugoslovenskog vazduhoplovstva, kraljevim ukazom od 1924. godine određeno je da se 2. avgust, crkveni praznik Sveti Ilija, slavi kao vazduhoplovna slava.

Takođe, Sveti Ilija “gromovnik” uzet je za zaštitnika najpre vojnika, a zatim i vazduhoplovaca Kraljevine Jugoslavije.

Ta tradicija je bila prekinuta ratne 1941. godine i nije obnavljana sve do 1992., kada se, na inicijativu vojnih i civilnih vazduhoplovaca, ponovo vraća na naše aerodrome.

Inženjer Tadija R. Sondermajer, rezervni vazduhoplovni pukovnik, pilot-lovac, jedan od osnivača i dugogodišnji potpredsednik Aerokluba Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, bio je ključna ličnost prilikom osnivanja Društva za vazdušni saobraćaj “Aeroput”.

Od osnivanja 1927. pa do početka Drugog svetskog rata 1941. godine, Tadija Sondermajer je bio direktor Društva za vazdušni saobraćaj “Aeroput”, prvi vazduhoplovni inženjer u zemlji i jedini pilot-lovac koji je aktivno učestvovao u francuskoj avijaciji na Zapadnom frontu u Prvom svetskom ratu.

Sondermajer je nesumnjivo bio najmarkantnija ličnost u vazduhoplovstvu Srbije i Kraljevine Jugoslavije, i jedna od najzaslužnijih za razvoj civilnog vazduhoplovstva na ovim prostorima. 

Njegova najveća zasluga bila je u osnivanju i uspešnom vođenju “Aeroputa”, čemu je prethodio nesvakidašnji lični poduhvat: let avionom “Potez 25″ od Pariza do Bombaja u Indiji i nazad, do Beograda, od 20. aprila do 2. maja 1927. godine.

Odlikovan je najvećim srpskim, jugoslovenskim i francuskim odlikovanjima: Karađorđevom zvezdom sa mačevima, zlatnom i srebrnom medaljom za hrabrost, Albanskom spomenicom, francuskim Ratnim krstom, Legijom časti i Ordenom oficirskog reda i brojnim mirnodopskim odlikovanjima za zasluge u razvoju jugoslovenskog vazduhoplovstva…

Pa ipak, sem u uskim vazduhoplovnim krugovima, ovo je ime uglavnom nepoznato široj javnosti.

(Sa sajta www.jat.com)

Prvi pilot sa naših prostora je poleteo aprila 1909 godine na balonu Srbija, jednom od dva balona kupljena u Nemačkoj od firme August Redinger iz Augzburga. To je bio Kosta Miletić, ordonanas Kralja Petra Prvog Karađorđevića. On je bio prvi profesionalno školovani pilot balonar.
Bio je zadužen na formiranju balonskog odeljenja tadašnje vojske. Početkom prvog balkanskog rata 1912. godine, Srbija je imala balonsko odeljenje sa tri balona. Kosta Miletić je za uspešno komandovanje bataljonom i pokazanu hrabrost u Kumanovskoj bici, unapređen u čin majora. Odmah posle toga pozvan je u glavni generalštab radi priprema za formiranje srpskog vazduhoplovstva. Naredbom vojvode Radomira Putnika od 24. decembra 1912. godine, ustanovljena je Vazduhoplovna komanda srpske vojske, koja je u sastavu imala: aeroplansko odeljenje, balonsko odeljenje, vodoničnu centralu, i golubiju poštu. Za komandanta je postavljen major Kosta Miletić.

Umro je u Beogradu 1953. godine.

Ivan Sarić (1876-1966) je 1909. u Parizu upoznao tadašnje svetske pionire avijacije, avione i duh letenja. Ljubav prema avijaciji ga je odmah obuzela. Već 1910. godine, Sarić je u Subotici izveo prvi sopstveni probni let drvenim monoplanom koji je lično napravio i konstruisao. Let je izveden pred više od 1000 (po nekim izvorima čak 7000) gledalaca. Leteo je na visini od 30 metara i napravio krug oko Subotičkog hipodroma. Njegov drugi  avion nazvan “Sarić 2″ (poboljšana verzija prethodnog vazduhoplova) je izložen i danas u Muzeju vazduhoplovstva na aerodromu “Nikola Tesla”. Danas, aeroklub u Subotici nosi njegovo ime.